Kỹ thuật Siêu âm Doppler áp dụng trong siêu âm 2D theo dõi sức khỏe thai nhi

  • 08/10/2019 09:29
  • 387

Các mẹ bầu thân mến !

Khi các bạn mang thai sẽ được đội ngũ chăm sóc y tế của hai chuyên ngành sản và chẩn đoán hình ảnh đồng hành cùng các mẹ để theo dõi sát sự phát triển của bé trong từng giai đoạn phát triển ,cũng như tình trạng sức khỏe của mẹ để có sự chăm sóc kịp thời. Hai chuyên ngành này sẽ phối hợp chặt chẽ theo một lịch trình cực khoa học.

Quá trình theo dõi sự phát triển của thai nhi được chúng tôi chia làm 3 giai đoạn theo sinh lý và giải phẫu của bé:

Giai đoạn thai sớm ( trước 12 tuần )

Thời điểm này các nhà siêu âm học sẽ xác định vị trí làm tổ, tốc độ phát triển của bé trong lòng tử cung.

Hình thái và bất thường về hình ảnh tử cung , buồng trứng của mẹ

Giai đoạn từ 12 đến 32 tuần được chia 3 giai đoạn nhỏ:

+ 12 tuần  đến 13 tuần 6 ngày

+ 18 tuần đến 22 tuần

+ 28 tuần đến  32 tuần

Trong giai đoạn này các nhà siêu âm 4D sẽ theo dõi qua hình ảnh siêu âm về hình thái ngoài cũng hình thái trong của các bộ phận cơ quan bên trong bé để phát hiện những bất thường …

Giai đoạn 3: sau 32 tuần đến lúc bé chào đời.

Giai đoạn này các bé sẽ chia tay các Bác sĩ Siêu âm 4D đến với các Bác sĩ siêu âm 2D

Giai đoạn này rất quan trọng để tiếp tục theo dõi về sự phát triển của bé về cân nặng, phản ánh tình trạng  dinh dưỡng được cung cấp từ mẹ  đồng thời sự biến đổi của hình thái tử cung, buồng trứng …của mẹ, để kịp thời phát hiện bất thường xử trí kịp thời cũng như xác định thời điểm bé chào đời.

Hiểu được vai trò, sự quan trọng của các phương pháp siêu âm, các Bác sĩ Siêu âm 2D của Phòng khám 125 Thái Thịnh luôn luôn trú trọng về mặt chuyên môn một cách chặt chẽ và khoa học để áp dụng các phương pháp hữu hiệu nhất, theo dõi toàn diện sự phát triển của thai nhi qua các giai đoạn khi còn trong bụng mẹ - Trong đó có việc sử dụng Kỹ thuật siêu âm Doppler.

Bằng cách thường xuyên cập nhật kiến thức và áp dụng những kỹ thuật tiến bộ mới nhất được hướng dẫn từ Hội sản phụ khoa thế giới ISOUG -  một tổ chức khoa học với tiêu chí hoạt động là thúc đẩy việc thực hành an toàn, huấn luyện và nghiên cứu khoa học đạt tiêu chuẩn cao trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh của nữ giới, Trung tâm Siêu âm của Phòng khám 125 Thái Thịnh tự hào là một trong số ít các đơn vị đi đầu trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh, được hàng nghìn khách hàng trên cả nước tin tưởng, lựa chọn sử dụng dịch vụ.

vicare-kinh-nghiem-vang-trong-thu-thuat-sinh-thiet-nhau-thai-o-phu-nu-body.jpg

Ảnh minh họa - Nguồn Internet

Tài liệu này tóm tắt các hướng dẫn thực thành cách thực hiện siêu âm Doppler đánh giá vòng tuần hoàn nhau-thai. Điều quan trọng nhất là không để cho phôi hay thai bị tác hại không đáng có của năng lượng sóng siêu âm

Kỹ thuật nào thích hợp cho khảo sát Doppler xung động mạch tử cung?

Sử dụng siêu âm Doppler, nhánh chính của động mạch tử cung dễ dàng được xác định ở khớp nối cổ-thân, nhờ hình ảnh Doppler màu theo thời gian thực. Doppler xung được thực hiện gần vị trí này, hoặc bằng đầu dò qua ngã thành bụng, hoặc bằng đầu dò qua ngã âm đạo . Khi trị số vận tốc tuyệt đối ít hoặc không có ý nghĩa lâm sàng, việc đánh giá bán định lượng Doppler phổ thường được dùng. Khảo sát và đo đạc cần tiến hành và báo cáo cho động mạch tử cung bên phải và động mạch tử cung bên trái. Sự hiện diện của khuyết tiền tâm trương cần phải được ghi nhận (Ghi chú của người dịch: đánh giá bán định lượng có nghĩa là ta chỉ đo đạc các chỉ số: RI, PI, S/D ratio…ta không cần điều chỉnh thanh điều chỉnh góc trùng với trục của dòng chảy).

1. Siêu âm qua ngã thành bụng:

- Thực hiện lát cắt dọc giữa tử cung và kênh cổ tử cung. Sản phụ nên đi tiểu trước khi khảo sát.

- Đầu dò dịch chuyển sang bên cho đến khi thấy đám rối mạch máu cạnh cổ tử cung.

- Bật Doppler màu lên, động mạch tử cung được xác định nhờ nó chuyển hướng lên phía đầu, về phía thân tử cung.

- Doppler xung lấy tại vị trí này, trước khi động mạch tử cung phân nhánh thành các động mạch vòng cung.

- Qui trình tương tự được tiến hành ở bên còn lại.

2. Siêu âm qua ngã âm đạo:

- Đầu dò đưa vào cùng đồ trước. Tương tự như qua ngã bụng, đầu dò dịch chuyển qua bên để thấy đám rối mạch máu cạnh cổ tử cung, rồi ta thực hiện tiếp các bước như qua siêu âm qua ngã bụng.

- Cẩn thận tránh đặt cửa sổ Doppler vào động mạch cổ tử cung- âm đạo (chạy theo hường từ đầu đến chân) hoặc động mạch vòng cung. Vận tốc > 50 cm/s là điển hình cho động mạch tử cung, nó được sử dụng để phân biệt với động mạch vòng cung.

Kỹ thuật nào thích hợp cho khảo sát Doppler xung động mạch rốn?

Có một sự khác biệt có ý nghĩa khi khảo sát các chỉ số Doppler tại vị trí cuống rốn cắm vào thành bụng thai nhi, tại vị trí cuống rốn tự do và tại vị trí cuống rốn cắm vào bánh nhau. Trở kháng cao nhất tại vị trí cuống rốn cắm vào thành bụng thai nhi, và việc thiếu vắng hoặc đảo ngược dòng chảy cuối tâm trương có thể được thấy trước nhất tại vị trí này. Trị số tham khảo cho các chỉ số Doppler tại các vị trí này đã được xuất bản . Để đơn giản và kiên định, đo đạc cần được tiến hành tại vị trí cuống rốn tự do. Tuy nhiên, trong trường hợp đa thai, và/hoặc khi so sánh các đo đạc lặp lại, việc khảo sát Doppler tại những vị trí cố định (cuống rốn cắm vào thành bụng thai nhi, cuống rốn cắm vào bánh nhau hoặc cuống rốn tự do trong ổ bụng) có thể đáng tin cập hơn. Các trị số tham khảo cần phải tương ứng với vị trí khảo sát.

Lưu ý: 1. Ở đa thai, khảo sát động mạch cuống rốn có thể khó vì khó xác định cuống rốn thuộc về thai nào. Tốt hơn hết ta khảo sát Doppler xung tại vị trí cuống rốn cắm vào thành bụng thai nhi. Tuy nhiên, trở kháng ở đây sẽ cao hơn tại vị trí cuống rốn tự do và vị trí cuống rốn cắm vào bánh nhau, vì thế cần đối chiếu với trị số tham khảo tương ứng. 2. Ở cuống rốn có 2 mạch máu, tại bất kỳ tuổi thai nào, đường kính của động mạch rốn đơn độc cũng lớn hơn so với hai động mạch rốn thông thường, và do vậy trở kháng sẽ thấp hơn9 (Ghi chú của người dịch: trở kháng thấp hơn có nghĩa là các chỉ số RI, PI và S/D ratio đều thấp hơn so với cuống rốn thông thường có 3 mạch máu)

Kỹ thuật nào thích hợp cho khảo sát Doppler xung động mạch não giữa?

- Thực hiện lát cắt ngang não, bao gồm đồi thị và xương bướm, rồi phóng to hình ảnh lên.

- Dùng Doppler màu để nhận biết đa giác Willis và động mạch não giữa gần đầu dò (hình 5).

- Cửa sổ Doppler đặt ở 1/3 gần của động mạch não giữa, gần chỗ xuất phát của nó từ động mạch cảnh trong10 (PSV sẽ giảm dần khi đi xa chỗ xuất phát).

- Góc Doppler cần đạt được nhỏ nhất có thể, lý tưởng là 0 độ (hình 6).  Tránh đè ép đầu dò lên đầu thai nhi.

- Tối thiểu 3 và ít hơn 10 sóng Doppler xung được ghi nhận. Điểm cao nhất của sóng được xem là vận tốc đỉnh tâm thu - PSV (cm/s).

- PSV có thể đo bằng tay hoặc tự động. Trị số đo tự động thường thấp hơn so với đo bằng tay, nhưng gần với trị số tham khảo được sử dụng trong thực hành lâm sàng11. PI thường được đo đạc tự động, nhưng nếu đo bằng tay cũng được chấp nhận.

- Trị số tham khảo tương ứng cần được dùng khi đọc kết quả, và kỹ thuật đo cần làm giống như nguồn hình thành trị số tham khảo.

Kỹ thuật nào thích hợp cho khảo sát Doppler xung tĩnh mạch?

Đánh giá ống tĩnh mạch

- Ống tĩnh mạch nối phần trong ổ bụng của tĩnh mạch rốn với phần trái của tĩnh mạch chủ dưới ngay dưới vòm hoành. Ống tĩnh mạch được xác định bằng siêu âm trắng – đen trên lát cắt dọc giữa bụng hoặc bằng lát cắt chéo ngang qua phần trên ổ bụng .

- Doppler màu sẽ giúp xác định ống tĩnh mạch khi thấy dòng chảy bị hiện tượng vượt ngưỡng khi đi qua nó, và đó cũng là vị trí chuẩn để đặt cửa sổ Doppler xung

- Doppler xung lý tưởng trên lát cắt dọc vì có thể kiểm soát góc Doppler và dễ lấy góc Doppler nhỏ nhất. Trên lát cắt chéo ngang, ta có thể tiếp cận ống tĩnh mạch từ phía trước hoặc phía sau, nhưng ta không kiểm soát được góc Doppler và do vậy ta không đo được trị số vận tốc tuyệt đối.

- Ở trường hợp thai sớm và đặc biệt là thai có nguy cơ, ta phải giảm cửa sổ tương ứng để ghi nhận được vận tốc thấp nhất vào thì nhĩ co bóp.

- Phổ Doppler ống tĩnh mạch thường có 3 pha, nhưng 2 pha và không có pha nào, dù hiếm, có thể thấy ở thai nhi khỏe mạnh14.

- Vận tốc dòng chảy trong ống tĩnh mạch thường cao, giữa 55 và 90 cm/s ở hầu hết nửa sau thai kỳ 15 , nhưng thấp hơn ở thai sớm.

Ảnh-chụp-Màn-hình-2019-05-18-lúc-16.34.59.png

Ảnh minh họa - Nguồn Internet

Chỉ số nào được sử dụng?

Tỷ số S/D, chỉ số kháng (RI) và chỉ số đập (PI) là 3 chỉ số thường dùng để mô tả phổ Doppler động mạch. Ba chỉ số này liên quan chặt chẽ với nhau. PI chỉ mối tương quan dạng đường thẳng với kháng lực mạch máu so với tỷ số S/D và RI chỉ mối tương quan dạng đường pa-ra-bôn với sự gia tăng kháng lực mạch máu16 . Thêm vào đó, PI không xác định được khi thiếu vắng hoặc đảo ngược dòng chảy cuối tâm trương. PI là chỉ số thường được dùng nhất trong thực hành ngày nay. Tương tự, chỉ số đập cho tĩnh mạch (PIV)17 là thường dùng nhất cho Doppler tĩnh mạch trong y văn ngày nay. Sử dụng trị số vận tốc tuyệt đối hơn là các chỉ số bán định lượng có thể thích hợp trong một số tình huống cụ thể.

Để được tư vấn chi tiết về các phương pháp siêu âm thai phù hợp theo từng giai đoạn cũng như những các dịch vụ chăm sóc, quản lý thai kỳ tại Phòng khám 125 Thái Thịnh, các mẹ hãy liên hệ với chúng tôi qua hệ thống Tổng đài CSKH 0234 853 5522 / 0246 309 6888, chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn và gia đình!

ThS.BS Trần Nam Sơn - Trung tâm Siêu âm